Od tętniącej życiem osady do strefy pustki
Rozkwit rolniczy i era industrialna
Pierwsze potwierdzone wzmianki archiwalne o wsi Rabe pochodzą z 1552 roku. Założona na prawie wołoskim w procesie zagospodarowywania puszcz, znajdowała się we włościach potężnego rodu Balów z Hoczwi. Wieki później, na przełomie XVIII i XIX w., majątek przejęła znana rodzina Fredrów.
Dzięki złożom syderytów (rudy żelaza), ojciec słynnego komediopisarza – Jacek Fredro – zainicjował tu wczesną industrializację. W dolinie zbudowano niewielką hutę, co napędziło rozwój profesji zrywkarzy i wypalaczy węgla w mielierzach, których ślady odnajdujemy w lasach po dziś dzień.
Społeczność wsi w latach 20. XX wieku
Przed dramatycznymi zawirowaniami wojen, Rabe było sporym górskim organizmem ułożonym jako typowa dla regionu rzędówka, której sercem była drewniana cerkiew Zaśnięcia NMP. Spis powszechny z 1921 r. oddaje ówczesny klimat demograficzny:
| Kategoria demograficzna i infrastruktura | Dane z 1921 roku |
|---|---|
| Całkowita liczba ludności | 300 mieszkańców |
| Przynależność narodowa | 293 (Bojkowie/Rusini), 5 Żydów, 2 Polaków |
| Zabudowa mieszkalna | 47 domów |
| Obiekty i zakłady | 2 folwarki, 3 tartaki (w tym 2 parowe), gajówka, cerkiew |
I Wojna Światowa i działania frontowe
W masywie górującej nad okolicą Chryszczatej ukryte są liczne ślady I Wojny Światowej (1914–1915). To tutaj wojska austro-węgierskie zaciekle blokowały ofensywę rosyjską, a linia frontu zryła górę dwukrotnie, pochłaniając wiele żyć i dewastując okolicę.
Akcja Ukraińskiej Powstańczej Armii i zagłada
Prawdziwy i bezpowrotny koniec wsi przyniósł schyłek II wojny światowej. Ze względu na izolację, masyw Chryszczatej stał się główną bazą logistyczną dowództwa UPA. Pod ziemią kryły się szpital i bunkry.
Lokalna społeczność została dotknięta ogromną tragedią, gdy w 1945 r. bojówki zabiły 20 własnych pobratymców (Rusinów) oskarżanych o nieposłuszeństwo. Latem 1946 r., w wyniku akcji wysiedleńczej, przymusowo wywieziono ocalałych w głąb ZSRR, a wsie spalono. 10 października 1946 r. polskie wojsko zniszczyło pobliski obóz UPA. Wieś Rabe już nigdy nie powstała z popiołów.
Studencka odpowiedź - narodziny Bazy Namiotowej
W wyludnioną pustkę powrócili z czasem ludzie szukający samotności. W 1976 r. utworzono Studencką Bazę Namiotową Rabe (SBN Rabe). Zbudowana i prowadzona dłońmi wolontariuszy w bezwzględnym trybie "off-grid" stanowi hołd dla minimalistycznego wędrowania i chroni to cenne środowisko, powstrzymując nadmierną komercję.